Sözlük

A

aCGH (Array Comperative Genomic Hybridization)

Bir hücrenin tüm kromozomlarının incelendiği test. İmplantasyon öncesi genetik tanı(bkz. PGT) amaçlı olarak kullanılır.

Açıklanamayan infertilite

Mevcut tanısal yöntemlerle sebebi tespit edilemeyen kısırlık durumu.

Akrozom

Sperm başını çevreleyen koruyucu yapı. İçinde spermin yumurtaya girişini sağlayan enzimler bulunur.

Adenomyozis

Rahim içi zarındaki (endometrium) salgı bezlerinin rahim kas tabakası içine yayılması sonucu oluşan ve ağrılı, yoğun kanamalı menstruasyona yol açan, rahimi büyük ve süngerimsi-yumuşak hale getiren tablo.

Anöploidi

Sayısal kromozom bozukluğu.

Antral folikül sayısı (AFC)

Menstrüel siklusun ilk günlerinde ultrasonda saptanan küçük (2-8 mm) erken foliküllerin sayısı. Over rezervini gösterir.

Anti-Müllerian Hormon (AMH)

Over rezervini belirlemeye yardımcı kan testi.

Antifosfolipid antikorlar (APA)

Rahim duvarında gelişen plasenta ve eklerini kaplayan kimyasal maddelere karşı oluşan antikorlar. Kanında yüksek miktarda bu antikorları taşıyan kadınlarda, gebeliğin düşükle sonlanma riski artar ve infertilite tedavilerinde başarısızlık gelişir.

Antisperm antikorlar

Kadın yada erkeğin kan veya üreme organları salgılarında bulunan ve sperm yüzeyini kaplayarak yada onu öldürerek gebelik başarısını zorlaştıran antikorlar.

ART (Assisted Reproductive Tecnology)

Bkz. ÜYTE

Assisted hatching

Yumurta dış kılıfının(bkz. zona pellucida) kimyasal, mekanik ya da lazer ile inceltilerek, embriyonun kılıftan çıkışını kolaylaştırmak için uygulanan teknik.

Azospermi

Ejakulatta sperm bulunmaması durumu.
B

Blastomer

Embriyo içerisindeki her bir hücre.

Blastokist

Embryo gelişiminin ileri bir evresi. Döllenme sonrası 5.-6. gün gelişim aşaması
C

Canlı doğum oranı(viable pregnancy rate)

Embriyo transferi başına canlı doğumla sonuçlanan gebelik oranı. Tüp bebek tedavilerinde başarının nihai göstergesidir.
D

Devam eden gebelik(ongoing pregnancy)

Gebeliğin 12.haftasına ulaşan ve devam eden gebelik. Tüp bebek tedavilerinde başarının en önemli göstergesidir. Tüp bebek gebeliklerinin %80-85'i bu aşamaya ulaşabilmektedir.

Dış gebelik (ektopik gebelik)

Embryonun rahim dışına yerleşmesi sonucu oluşan gebelik. En çok tüplerde oluşur (tubal gebelik). Tespit edilmezse, yerleştiği yerde yırtılma ve iç kanamaya yol açıp, acil bir tablo oluşabilir. Tıbbi yada cerrahi tedavi gerekir.

Diagnostik-ofis histeroskopi

Ofis şartlarında genel yada lokal anestezi ile yapılan, ince bir kamera-ışık sistemi ile rahim içinin sıvı veya gaz verip genişletilerek incelenmesi işlemi.
E

Embriyo

Başlangıç hücre bölünmesinden, gebeliğin ilk 8 haftasına kadar döllenmiş yumurtaya verilen isim. Bundan sonra embriyo farklılaşmaya ve insan organik şeklini almaya başlar ve adı fetus olur.

Embriyo transferi

Laboratuarda geliştirilmiş embryonun rahim içine yerleştirilmesi işlemi.

Endometriozis

Rahim iç zarı endometriumun, rahim dışında gelişmesi. Tüp, yumurtalık yapışıklığı ve tıkanıklığına, menstrüasyonda ağrıya, infertiliteye ve over kistlerine (çikolata kisti) yol açar.

Endometrium

Rahim iç zarı. Hormonal etkilerle her menstrüel periyotta kalınlaşır ve gebelik olmazsa dökülür.

Estradiol (E2)

Östrojen hormonunun bir formu. Yumurtalıklardaki foliküllerden üretilir. İnfertilite ilaçlarına yumurtalık cevabını ölçmek için kandaki düzeyine bakılır.
F

Folik asit

Gebelik öncesinde başlanılması ve düzenli kullanılması halinde bebekte oluşabilecek sinir sistemi anomalilerini(nöral tüp defekti) engelleyici etkisi olan bir vitamin.

Fertilizasyon

Döllenme. Sperm ve yumurtanın birleşerek zigotu oluşturması.

Fertilite korunması(prezervasyon)

Kadın doğurganlığının korunması amacıyla, yumurtalarının veya embriyoların sonradan kullanabilmek amacıyla dondurularak saklanması işlemi.

Fetus

Embryonun 8.gebelik haftasından sonraki adı. Artık şekil olarak insan görünümüne farklılaşmıştır.

FSH(Follicle Stimulating Hormone

Folikül uyarıcı hormon. Beyinde hipofiz bezinden salgılanır ve yumurtalıklarda folikül gelişimini uyarır. Ovulasyon indüksiyonu, aşılama ve tüp bebekte yumurtalıkları geliştirmek amacıyla ilaç olarak kullanılır. (Gonal-f, Puregon, Fostimon)
G

Gamet

Üreme hücresi. Erkete sperm, kadında yumurta olarak adlandırılır.

GnRH agonist-antagonist

Hipofizden FSH ve LH hormonu salgılamasını baskılamak için kullanılan ilaçlar. (Lucrin, Decapeptyl, Cetrotide, Orgalutran)
H

Hormon

Vücudun farklı bölgelerindeki salgı bezleri tarafından kana salgılanan ve kan yolu ile ulaştıkları organ ve dokularda fonksiyon düzenleyici olarak görev yapan organik bileşikler.

HSG (Histerosalpingografi)

Fallop tüpleri ve rahim içini değerlendirme amacıyla vaginal yoldan verilen ilaçla seri röntgen filmleri çekilmesi işlemi.

Human Koryonik Gonadotropin (hCG)

Rahime tutunan embryo ve sonrasında plasenta tarafından üretilen bir hormon. Kan seviyesi yüksekliği gebelik testi olarak kullanılır. İnfertilite tedavisinde yumurtaları olgunlaştırmak için kullanılır. (pregnyl, ovitrel)

Histeroskopi

Rahim ağzı kanalı ve rahim içinin polip, perde, myom, yapışıklık vs. için gözle incelenmesini sağlayan işlem. Aynı esnada bu patolojilerin tedavisi de yapılabilir.
İ

İç hücre kitlesi-ICM

Blastokist içerisinde, implantasyon sonrasında bebeği oluşturacak olan hücrelerin gruplaştığı bölge.

İmplantasyon

Embryonun endometrium içinde yuvalanması ve anne kan dolaşımı sistemi ile bağlantı kurması, tutunma.

İnfertilite

Kısırlık. Korunmaksızın ve düzenli cinsel ilişkiye rağmen gebe kalınamaması.

İntrasitoplazmik sperm injeksiyonu (ICSI)

Mikroenjeksiyon. Yumurtanın içine, seçilmiş bir adet spermin ince özel bir pipetle yerleştirilmesi, mikroinjeksiyon. Şiddetli sperm bozukluğu varlığında tüp bebek için kullanılır.

İntrauterin inseminasyon (IUI)

Yıkanarak hazırlanmış, seçilmiş spermlerin, yumurtlama gününde bir kateter aracılığıyla rahim ağzından geçilerek endometriuma verilmesi.

İn vitro fertilizasyon (IVF)

Fertilite ilaçlarıyla yumurtalıkların uyarılması, oluşan yumurtaların toplanması, laboratuarda spermle birleştirilerek embryo oluşturulması ve oluşan embryonun rahime transferini içeren infertilite tedavi işlemi, tüp bebek.
K

Kimyasal gebelik

Kan veya idrarda gebelik testinin pozitif çıkması ancak gebeliğin, ultrasonla görünebileceği aşamaya gelemeden düşükle sonlanması.

Kist

Over kisti. Overlerde gelişen içi sıvı dolu ve zamanla büyüme gösteren anormal yapılar.

Klinik gebelik

Ultrasonla tespit edilebilen gebelik durumu. Bir düşük yada dış gebelik materyalinin patolojik olarak gebeliği teyit etmesi de klinik gebeliktir.

Klomifen sitrat

Yumurtlama tedavisinde tek başına yada gonadotropinlerle birlikte kullanılan sentetik bir hormon preparatı. (Klomen, Serofen)

Kontrollü Ovaryan Hiperstimülasyon (KOH)

Ferilite ilaçlarıyla yumurtalıkların uyarılması sonucunda çok sayıda yumurta (folikül) olgunlaşmasının sağlanması.

Korpus luteum

Yumurta çatladıktan sonra folikülün dönüştüğü yapı, sarı cisim. Progesteron ve estrojen hormonu salgılar ve gebelik olmazsa 10-14 günde kaybolur.

Kriyoprezervasyon

Sıvı nitrojen içinde yumurta, sperm ve embryonun sonradan çözülerek kullanılmak üzere dondurulması işlemi.

Kromozom

Yapısal özellikler ve genetik materyalin taşındığı, sperm, yumurta ve diğer hücre çekirdeklerindeki yapılar. Her hücrede 23 çift kromozom bulunur.
L

Laparoskopi

Karın içi ve pelvik bölgenin fiberoptik kamera sistemi ile küçük kesilerden girilerek tanı amaçlı incelenmesi ve gerekli cerrahi girişimlerin yapılmasını sağlayan işlem, kapalı ameliyat.

Luteal faz defekti

Menstrüel siklusun 2. devresinde (yumurtlama sonrası) yetersiz hormonal üretime bağlı infertilite ve düşüğe yol açan tablo.
M

Menstrüel siklus

Adet döngüsü, menstrüel periyotlar (adet kanamaları) arasındaki süre. Ortalama süre 28 gündür. Yumurtlama bu sürenin ortasında gerçekleşir (14. Gün civarı).

Mutasyon

Genlerde dış etkenlerle meydana gelen kalıcı ve kalıtsal değişimler

Myom

Yumru. Rahim veya rahim ağzında görülen, rahim yapısında bulunan düz kas dokusundan gelişen selim (iyi huylu) tabiatlı tümöral yapılardır.
O

Oosit

Kadın üreme hücresi. Yumurta hücresi.

Over

Yumurtalık. Rahmin her iki yanında, fallop tüplerinin bitişiğinde yer alan, yumurta ve hormon üreten organlar.

Ovulasyon

Çatlama, yumurtlama. Yumurtalıktan pelvis boşluğuna yumurta salınması.
P

PGT (Preimplantasyon Genetik Tanı)

Embriyonun yapısal ve sayısal kromozomal değerlendirmesine ve sağlıklı embryo transferine olanak tanıyan genetik inceleme.

Polikistik Over Sendromu (PKOS)

Overlerin çok sayıda küçük kistler içerdiği, ovulasyon ve menstrüel siklus bozuklukları ile infertiliteye yolaçan tablo.

Polip

Rahim ve servikal kanalda gelişen, ağrı, kanama yapabilen, embriyonun tutunmasını önleyebilen doku çıkıntıları.

Primer infertilite

Düzenli cinsel ilişkiye rağmen hiç gebelik oluşmaması durumu.

Progesteron

Ovulasyon sonrası korpus luteum haline dönen folikül hücrelerinden salgılanan ve endometriumu gebeliğe hazırlayan hormon. IVF tedavilerinde injeksiyon, jel yada hap şeklinde kullanılarak, embryo tutunmasını arttırmak ve düşükleri önlemek için kullanılır. (Crinone, Progestan, Progynex)
S

Sekonder infertilite

Daha önce gebelik elde edilmiş vakalarda düzenli cinsel ilişkiye rağmen tekrar gebelik oluşmaması durumu.

Semen

Ejakulat. Sperm, prostat sıvısı ve diğer erkek üreme sıvılarını içeren ejakulat sıvısı.

Servikal kanal

Serviksin vaginaya açılan kısmı ile rahim boşluğu arasındaki bağlantı.

Servikal mukus

: Serviksten salgılanan koyu kıvamlı sıvı. Ovulasyona yakın zamanda, artan östrojen hormonu etkisiyle miktarı ve kıvamı değişerek spermin servik kanalından geçişinde destekleyici görev yapar.

Serviks

Rahim ağzı. Rahimin vaginaya uzanan alt kısmı.

Spermogram-Spermiyogram

Semen analizi. Sperm sayı, hareket ve morfolojisini değerlendiren test.
T

TESE (Testiküler Sperm Ekstraksiyonu)

Ejakulatta sperm saptanmadığında (azospermi), testislerden genellikle lokal anestezi kullanılarak parça alınıp sperm araştırılması işlemi.

Testosteron

Sperm üretim ve olgunlaşmasını ve erkek seksüel karekterlerini sağlayan hormon.

Trofektoderm

Blastokist aşamasında embriyonun çeperlerini oluşturan hücreler. İmplantasyon sonrasında gebelik kesesini oluştururular.

TSH (Tiroid Stimülan Hormon)

Tiroid bezinden hormon salgılanmasını sağlayan hipofiz bezi hormonu.
U

Ultrason

Yüksek frekanslı ses dalgaları üreterek, bunların doku ve sıvı ortamlardan yansımasını görüntü haline getiren tanısal ve girişimsel yöntem.

Uterus

Laboratuarda geliştirilmiş embryonun rahim içine yerleştirilmesi işlemi.

UYTE

Üremeye yardımcı tedavi yöntemleri. Ülkemizde tüp bebek tedavisi sürecinde kullanılan tüm işlemleri kapsayan tanımlama.
V

Varikosel

: Testis toplardamarlarındaki variköz genişlemeler. Isı artışı nedeniyle sperm fonksiyonlarını bozabilir ve ağrı yapabilir.

Vitrifikasyon

Ultra hızlı yumurta ve embriyo dondurma yöntemi.
Y

Yumurta

Kadın üreme hücresi, oosit. Yumurtalıklarda (over) gelişir. İnsan vücudundaki en büyük hücredir.

Yumurta toplama (OPU)

Yumurtaların overlerdeki foliküllerden ovulasyon öncesi toplanması. Hafif sedasyon analjezisi ile vaginal yolla, ultrason eşliğinde bir iğne yardımı ile yapılır.
Z

Zigot

: Döllenmiş yumurtaya verilen ad. Bölünme sonrası embriyo adını alır.